De Moord op Olof Palme

Over deze site


Waarom maakt een Nederlander een website over de gewelddadige dood van een Zweedse premier, en schrijft hij er boeken over? Waarom vermoordt iemand Olof Palme, is een even lastige vraag. Maar laat ik me hier tot de eerste beperken.

Ooit was er een Nederlandse journalist die in 1997 een bloempot zag staan op een trottoir in Stockholm. Die toerist was ik en die bloempot stond op de plek waar elf jaar eerder de sociaaldemocratische superster Olof Palme werd doodgeschoten. Ik maakte er een foto van. Een dag later bladerde ik een boek over die nooit opgeloste moord. Ik ontdekte dat ik onbewust de vluchtroute van de dader had nagelopen.

Een mens doet rare dingen op vakantie, en soms laat een vakantieherinnering je niet meer los.

Nog eens elf jaar later verhuisde ik naar Zweden. De moord op Olof Palme zorgde daar nog altijd, meestal rond de verjaardag op 28 februari, voor vette krantenkoppen. Inmiddels de Zweedse taal machtig, verdiepte ik me in alle zin en onzin die er over het “misdrijf van de eeuw” was geschreven. Het beeld dat daaruit naar voren kwam was minstens zo droevig als het bloempotje op het trottoir.

Geen grenzen

“Palmemordet”, zoals het misdrijf in Zweden heet, is de enige, 20e-eeuwse moord op een Europees toppoliticus die tot vandaag niet is opgelost. In 2020 werd het onderzoek na 34 jaar stopgezet. Justitie beschouwde een man die Stig Engström heette op dat moment als hoofdverdachte, maar kon hem niet verhoren. Hij was namelijk al twintig jaar dood.

De moord op Palme schudde het gezapige Zweden wakker, sloeg Europa in het gezicht en deed de Derde Wereld deed huilen. Olof Palme was een fascinerende figuur, een vat vol paradoxen. Een kleine man die dood ging terwijl hij larger than life was. Geliefd en gehaat.

Palme was een aristocraat, overigens met Nederlandse voorouders, en werd het boegbeeld van de sociaaldemocratie. Hij was een vlijmscherp redenaar uit een land waarin de mensen zwijgen. Een vriend van Amerika die in het Witte Huis persona non grata was verklaard. En ook een aanvaardbare gesprekspartner voor de communistische wereld, ondanks dat hij geloofde in de vrije markt en het westen. Als witte Europeaan ondersteunde hij de zwarte Zuid-Afrikanen. Dat was destijds zeker niet vanzelfsprekend.

En juist deze bruggenbouwer, die enerzijds pacifist was en anderzijds deals regelde voor de Zweedse wapenindustrie, werd met bruut geweld om het leven gebracht. Over de hele wereld zijn sinds 1986 straten, pleinen en scholen naar hem genoemd. Van Nederland tot Irak. Palme overschreed grenzen, in meer dan een opzicht. En dat viel niet bij iedereen in de smaak. Want in eigen land was ook een groot deel van de bevolking erg kritisch over hem.

Een dramatisch onderzoek

Na 28 februari 1986 was niet alles anders, maar toch meer dan we denken.

De moord op de Zweedse sociaaldemocraat markeerde het einde van een tijdperk waarin idealisme hoger scoorde dan pragmatisme. Ze viel ook, min of meer, samen met het einde van mijn jeugd. Het onderzoek naar de moord was een drama van een minstens even grote orde als de misdaad zelf. De politie volgde verkeerde sporen, manipuleerde om een oplossing te forceren, en was traag in het onderzoeken van hypotheses die wel enig hout leken te snijden.

Maar wat de media ervan maakten, was misschien nog erger. Feitenmateriaal negerend pookten kranten en tv-makers de onvrede over het moordonderzoek op met theorieën die regelrecht van de pot gerukt waren. Van een rationele benadering was zelden sprake. Alleen oplagecijfers leken te tellen.

Met de dubieuze aanduiding van Stig Engström als hoofdverdachte – een man zonder wapen, motief en mogelijk met een alibi – gooide ook justitie de glazen van haar geloofwaardigheid in. Een land dat lange tijd als voorbeeld diende voor andere westerse landen, maakte van het belangrijkste moordonderzoek van de eeuw een rommeltje. En het opmerkelijkste is wellicht nog dat er een andere, eveneens dode verdachte was die wel over een wapen en een motief beschikte en géén alibi had. Een man die in de Zweedse media weinig aandacht kreeg, maar door speurders als de èchte dader werd gezien.

Daarom maakt een Nederlander een website over de gewelddadige dood van een Zweedse premier en schrijft hij er boeken over.

Marc Pennartz.

P.S. U leest meer over auteur dezes op http://www.marcpennartz.nl

Deel dit artikel
Translate »